Column

Zoveel gedachten de laatste tijd! Wat moet ik daarmee aanvangen? Ik probeer alles op een rijtje te krijgen. Denk steeds dat ik rustig ben, maar de hartkloppingen die me ineens kunnen overvallen op de meest onverwachte momenten zeggen genoeg. En elke dag denk ik aan de laatste dagen van mijn moeder die zo intens waren, zowel voor haar als voor mij.


Als mantelzorger was ik de laatste maand van haar leven steeds dicht bij haar in de buurt en het was heftig, maar wat vond ik haar moedig! Ze kon in haar leven best wel eens mopperen, maar echt klagen deed ze nooit. Ze droeg vooral en legde zich er al snel bij neer als iets onoverkomelijk was. Maar ik zag ook haar pijn, dat soms verbeten masker dat ze zich eigen had gemaakt in de loop van tijd. Vond ze zichzelf wel wat waard? Waarom zei ze steeds ' niet janken' tegen ons, als het onderwerp sterven ter sprake kwam. Natuurlijk hadden we het daar niet elke dag over, maar als ze me in het kleine keukentje vanuit haar bed hoorde sniffen, dan dacht ze dat ik aan het huilen was, wat natuurlijk ook wel voorkwam, en dan was daar direct haar reactie:" Niet janken!" En soms snoot ik zittende naast haar bed gewoon even mijn neus en zag dan haar onderzoekende ogen.


Pas op het laatst leek ze het te accepteren en werd ze hierin wat milder. Ze had ook genoeg aan zichzelf, maar gelukkig merkte ik dat ze het fijn vond dat ik er helemaal voor haar was, al ging het af en toe wel een beetje ten koste van mijzelf. Ik nam me voor om die tijd later wel weer in te halen als alles achter de rug zou zijn. Maar goed, achteraf bezien valt dit soms nog wel wat tegen. Op haar manier heeft ze mij haar leven lang beschermd, en er waren momenten dat ik dit niet goed verdroeg. Ze wilde het beste voor mij , maar natuurlijk heb ik op mijn beurt - want zo is het leven - het nodige voor mijn kiezen gekregen. Ze vond dit heel erg, want gunde mij een beter leven dan dat zij zelf had gehad.


Verwerken is het dus waar ik nu mee bezig ben. Dit rouwproces ondergaan en daar 'gewoon' de tijd voor nemen. De bloemen op haar graf zullen nu wel verwelkt zijn. Het wordt tijd om nieuwe te plaatsen en een mooie steen uit te gaan zoeken. Een maand lang was ik elke dag bij haar. Nu ligt ze daar alweer langer dan een maand, zonder dat ik haar behalve dan die paar dagen na haar uitvaart bezocht heb, al speelt de afstand in kilometers ook mee, of maak ik mijzelf dat wijs? Ach, als ik heel eerlijk ben tegenover mijzelf, dan kon ik het gewoonweg nog niet opbrengen, om de doodeenvoudige reden dat ik haar mis en omdat ik die laatste intensieve dagen met haar als zo bijzonder warm, waarde-en liefdevol heb ervaren. Op die plus minus 250 kilometer afstand van haar, koester ik dit nog even.

 

Ik heb haar meer dan eens uitvoerig bedankt en geknuffeld in die laatste maand van haar leven en vanzelfsprekend zit ze voor altijd in mijn hart. Echter, haar verbod op het janken heb ik helaas al meerdere keren overtreden, maar stiekem denk ik dat ze me dit al lang heeft vergeven.  

Mijn grootmoeder sprak als er bepaalde verwachtingen waren - hetzij in de privésfeer of in de grote wereld daarbuiten - "Het zal mijn tijd wel duren."
Mijn moeder had zo haar eigen zinnetje voor de bovenstaande uitspraak, maar het komt op hetzelfde neer. " Dan jeuken mij de kiezen niet meer." Wanneer ze dit zei, dan antwoordde ik steevast: "Dat kan sowieso niet meer ma, want je draagt al jaren een kunstgebit." Ze was 21 toen ze vanwege 'De wolf' in haar tanden haar volledige gebit moest laten trekken. Maar zij was niet de enige in die tijd, veel mensen hadden kort na de oorlog een slecht en/of verzwakt gebit.

Mijn grootmoeder heeft haar tijd inmiddels alweer lang geleden geleefd, helaas is zij niet ouder geworden dan 59 jaar. Mijn moeder is terwijl ik dit schrijf 85 jaar en wordt verzorgd - ja ook haar tanden die elke nacht in een speciaal bakje gaan - in een verzorgingshuis. Tegenwoordig spreekt men meer van verpleeghuizen.

 

Sinds een paar weken is mijn moeder bedlegerig en heb ik het vermoeden dat ze niet meer van haar bed zal komen. Ze heeft nog een klein poosje gebruik kunnen maken van de rolstoel die haar aangemeten was door de betreffende gemeente. Men spreekt nu over een comfortbeleid. Dat wil zeggen, dat de patiënt zelf mag aangeven wat ze wenst en dat daar ook zo veel mogelijk rekening mee gehouden wordt. Wanneer ik haar een bezoek breng zie ik als ik de koelkast open, dat deze goed gevuld is met griesmeelpap, appelmoes, toetjes met kwark en sapjes. Sinds kort wordt het eten vanuit de keuken voor haar kleingesneden en/of gemaald. Vroeger prakte ze zelf haar piepertjes met jus, dat vond ze heerlijk, maar nu kan ze dit niet meer, want ook haar coördinatie is sterk afgenomen. Ze eet en drinkt nu met behulp van de verpleging en als ik bij haar ben, help ik haar ook zo goed als ik kan. 

Ook geestelijk gaat ze steeds een beetje achteruit. Ze kan soms ineens een spin of een muis zien zitten en wijst er dan ook naar. De ventilator die we laatst voor haar hebben aangeschaft ziet ze soms aan voor een centrifuge.

 

Maar haar zinnetjes.......die zijn nog aardig paraat. Mijn dochter heeft er een aantal opgeschreven zodat ze niet verloren gaan als haar oma er straks niet meer is. Veel vaker komen die zinnetjes spontaan in mij op en soms geef ik haar een aanzet om de kijken of ze die zelf nog weet of herkent.
Zoals laatst, toen ik weer naast haar bed in de 'gemakkelijke stoel' zat die helemaal op haar maat gemaakt is, maar die mij past als een maatpak. Ik verzuchtte toen ik haar aankeek: " Ja, het is wat allemaal hè?" Ik zag haar al glimlachen en ik ging verder " Ja ja, want zo is het gekomen "........ waarop ze antwoordde:


"En zo is het gegaan!"

Je ziet ze tegenwoordig weer vaker, de autoped, ook wel step genoemd. Ze zijn verkrijgbaar  in allerlei modellen en kleuren, voor jong en oud. Op de verjaardag van mijn kleinzoon kwam er een ingeklapte step in een doos voorbij die de zesjarige mocht uitpakken. Er was al een leuk groepje kinderen aanwezig en tussen het speelgoed zag ik ook een mini-step in het roze. Deze werd gebruikt door een schattig meisje, gekleed in een feestelijk blauw jurkje.

Toen ik zelf nog op de kleuterschool zat - en ja dat is eventjes geleden -  had ik een step met stevige handvaten aan een ijzeren stuur. De step had rubberbanden en een houten plank om op te staan. Ik was er verzot op! Ik stepte er elke dag mee naar de kleuterschool, soms gewoon in mijn eentje, dat kon toen nog. Ik mijn herinnering ging ik vaak alleen, het was dichtbij huis en er waren nog geen hinderlijke auto’s die mij moesten passeren.
Mijn moeder haalde me soms op, of misschien deed ze dit wel iedere dag, dat ben ik dan vergeten en waarschijnlijk puur door het gevoel van vrij- en blijheid die de genoemde step mij gaf. Ik heb de route nog helemaal in mijn hoofd, de bewuste kleuterschool met de naam ‘ Het kwetternest’ is jammer genoeg verdwenen. Ik vond het zo'n fijne school en heb genoten van mijn kleutertijd. 
 
Ik wil een herinnering ophalen aan een bijzondere dag op de kleuterschool die me doet denken aan mijn toen nog jonge en vitale moeder. Nu brengt ze haar dagen door in een verzorgingshuis op de Veluwe. En lopen gaat echt niet meer, laat staan steppen. 
Ooit deed ze dit wel. Het was op een mooie zonnige dag dat ze me tussen de middag kwam ophalen en het schoolplein opliep. Normaal zou ik haar al tegemoet gekomen zijn, maar die keer bleef ik wat angstvallig achterwege. Ik had namelijk een ‘ongelukje’ gehad.
In de loop van de ochtend had ik aan de juf gevraagd of ik naar de w.c. mocht gaan. Dit moest je echt even netjes vragen. Maar de juf wilde juist een verhaaltje gaan vertellen en daarom moest ik even wachten, wat dus echt niet ging …… 

Na het verhaaltje liep ze op ons af en controleerde ze enkele kinderen, want ze had iets geroken. Ik hield natuurlijk mijn lippen stijf op elkaar en gelukkig werd haar aandacht daarna afgeleid. Hoe ik de rest van de tijd doorgekomen ben weet ik niet meer. Maar wat was ik blij dat ik mijn moeder even later in het vizier kreeg. Ze had gelijk door wat er aan de hand was en zette mij met beide benen op de plank van mijn autoped. Ze plaatste haar rechterbeen erachter en met haar vrije been stepte ze ons samen, met mijn handen in het midden en die van haar ernaast aan het stuur naar huis. Ik hoor nog het geknerp van de ritmische beweging van de rubberen banden op de weg en het gaf me een groot gevoel van veiligheid.

Nu heeft zij soms zelf een ‘ongelukje’ en dan denk ik weer terug aan ons goed bewaarde geheimpje van toen. We kunnen geen gebruik meer maken van de step, maar haar rolstoel heeft wel banden van rubber. 

Als jonge moeder vraag je jezelf wel eens af, hoe je jouw kind het beste kunt kleden in bepaalde omstandigheden. Ergens las of kreeg ik het advies dat je dan het beste op je eigen gevoel kunt afgaan. Vind je het zelf koud en trek je graag een jas aan wanneer je naar buiten gaat, doe dit dan ook bij je kind. Heb je het erg warm en ga je graag luchtig gekleed, maar draag je wel graag een hemdje, idem dito. Loop je wel of niet graag met blote voeten in huis, ook hier weer hetzelfde. Toch zal die vlieger niet altijd opgaan, want een kind bestaat niet alleen uit de genen van de moeder, maar het zal toch redelijk in de buurt komen van wat je zelf ervaart.

 

Zo zag ik de jongere buurvrouw van mijn moeder op blote voeten naar buiten komen terwijl ze ons te hulp schoot toen ik bij haar aanbelde om mijn moeder overeind te hijsen die naast de auto door haar benen was gezakt en naast de stoep in de herfstbladeren zat. Buurvrouw is ook nog verre familie, is een achternicht van mijn moeder en dus een achter-achternicht van mij. Overigens ook voelbaar, ik zie en voel ergens een familieband, ondanks dat we elkaar nu pas wat beter leren kennen, maar vanuit onze ooghoeken zagen we elkaar toch regelmatig. Wat fijn dat ze er op het juiste moment voor ons was. Maar ik loop niet graag op blote voeten in huis, dan krijg ik het koud. Buurvrouw juist niet, ik vroeg het haar, zij vind het heel gewoon.  

 

En mijn moeder? Vroeger liep zij vaak op sloffen in huis, die ze helemaal versleet, ik kan me niet meer herinneren of ze ook wel eens op blote voeten liep. Op het moment loopt ze met schoenen die voorzien zijn van een klittenbandsluiting, want gewone schoenen kan ze niet meer aan omdat haar voeten dikker geworden zijn in de loop van de jaren. De ouderdom brengt steeds meer gebreken met zich mee en de zorg voor haar neemt toe. Lopen wordt steeds moeilijker en daardoor wordt zij ook onzekerder. Haar coördinatie neemt af waardoor mijn persoonlijke zorg voor haar in deze levensfase toeneemt. Hierin worden wij wel gesteund door de vele zorgmomenten die geboden wordt door het medisch zorgteam aan huis. Ik ben ze daar heel dankbaar voor, maar er blijven toch momenten over waarin ik samen met haar beslissingen moet nemen voor de grotere en kleinere momenten. Ook voor bijvoorbeeld de aankleedmomenten wanneer ik er kan zijn voor haar.  

Dat kon ze zelf altijd prima, ik vond haar er vaak veel leuker uitzien dan mijzelf, ondanks dat ze zelf ook wel een twijfelkont kon zijn. Maar nu weet ze het vaak niet meer zo goed, ook omdat ze de al eerder genoemde coördinatie aan het kwijtraken is. Welke kleding is het handigst voor bijvoorbeeld de toiletgang, een rok of een broek? En op zulke momenten ga ik af op ‘wat is verstandig’ of juist op mijn gevoel.

 

Zoals ik als jonge moeder mijn kinderen kleedde, kleed ik nu op gevoel en inleving mijn moeder, zodat ze het niet te warm, maar ook niet te koud heeft.

Ik heb het eens nagerekend, 7 kilometer = 7000 meter. Dat is geen moeilijke rekensom, maar waarom ik hiermee begin? Nou, omdat we bij het startpunt van onze geplande wandelroute bij een plaatsje ergens tussen Vlaanderen en Wallonië de keuze hadden tussen 6,5 – 7 – of 11 km. Ik ging er vanuit ging dat 7 km voor mij wel te doen zou zijn, maar voelde ook enige twijfel.

Ruim twee jaar geleden heb ik in mijn rechterheup een infiltratie gekregen met Hyaluronzuur en de specialist gaf mij toen te kennen dat dit over een jaar nog eens herhaald kon worden. Tot op heden was dit nog niet nodig en zit ik in de verlengfase tot de volgende. Hoe dan ook, echt grote afstanden kan ik niet aan, dat is duidelijk. Ik heb veel respect voor de mensen die een avondvierdaagse lopen of voor diegenen die de dodenmars van 100 km lopen die elk jaar in België georganiseerd wordt, maar ik moet er niet aan denken, zelfs al zou mijn heup voor 100% in orde zijn. Nee, dan toch maar die 7 km voor mij, wat overigens mijn geluksgetal is.

 

7000 meter betekent voor mij waarschijnlijk iets meer, maar zeker niet minder dan 14.000 stappen en dat realiseerde ik mij pas achteraf. Had ik dit van tevoren berekend dan zou ik mijzelf nog wel eventjes achter de oren hebben gekrabt. De wandelroute liep door een gebied met diverse hoogteverschillen. Dalen ging prima, maar zelfs een flauwe stijging viel tegen. Op de lagere delen was het hier en daar zo drassig van de vele regen die de dagen daarvoor gevallen was, dat we soms wel erg rare stappen moesten maken om de voeten droog te houden. Daarbij werd ik ook nog eens ‘bij de arm gegrepen’ door  een laaghangende sliert van een bramenstruik die het nodig vond om ons pad over te steken.

 

Verder was het uitgerekend die dag 27C° en had ik mij achteraf gezien toch iets te warm aangekleed zodat ik met een hoofd zo rood als een tomaat liep te puffen. Gelukkig had ik geen zware last mee te torsen, behalve dan mijn eigen gewicht en mijn fototoestel, wat me dan wel weer mooi de gelegenheid gaf om eventjes uit te rusten. Toch liet ik mezelf niet kennen als we iemand passeerden of tegenkwamen, maar de soms wat ongeduldig wordende partner die ik af en toe ook even uit het oog verloor, negeerde ik wijselijk. Gelukkig vroeg hij tussendoor wel of het ging, maar ja hij kon me toch ook moeilijk achterlaten als ik nee had gezegd.

 

Afijn, uiteindelijk kwam dan toch de parkeerplaats weer in zicht en besloten we de dag af te sluiten met een maaltijd in een wegrestaurant. Bij het afrekenen viel mijn oog op een mandje met buttons. Op één daarvan stond de tekst: “Je bent een flinke meid.” Ik geloofde mijn ogen niet, durfde er al helemaal niet naar te vragen, maar wat was ik het er hartgrondig mee eens!

Nieuwe commentaren

30.03 | 22:15

Heel mooi geschreven Jannie. Ik mis mijn moeder ook nog dagelijks en helaas sinds kort ook mijn vader. Ik vrees dat dat gevoel nooit helemaal weg gaat.

...
30.03 | 19:19

Jannie, wat weer een prachtige column. Het gemis van je moeder blijf je voelen, en dat hoort bij het leven. Het is goed te weten dat ze gemist wordt...

...
30.03 | 10:00

Jouw valkuil is ook mijn valkuil. Lastig! Mijn moeder is ook als jouw moeder, alleen merk ik dat ik steeds vaker alleen naar haar verhalen luister.

...
29.03 | 18:33

Lieve Jannie, zeker mis je je ma. Ze is bij je, een troost misschien? Zorg goed voor jezelf, leer het, doe het, desnoods met hulp, het mag, het sterkt je ❤️

...